Loading…

FAQ

Czym jest Ekonomia Społeczna

Ekonomia społeczna nie jest nowym pojęciem, ale mimo to nie jest powszechnie znana i identyfikowana. Obecnie nie ma jasnej i jednolicie obowiązującej definicji ekonomii spo¬łecznej dlatego też bardzo często używa się zamiennie pojęć „przedsiębiorczość społeczna”, „gospodarka społeczna”, „ekonomia solidarności” czy „ekonomia obywatelska”. Duży wkład w tę dziedzinę wniosła Europejska Sieć Badawcza EMES Network (The Emerpence of Social Enterprise in Europe), która opracowała kryteria ekonomiczne i społeczne. Kryteria te do dziś są uznawane za ważny punkt odniesienia, który decyduje o tym czy dane działanie/inicjatywa wpisuje się w ekonomię społeczną czy też nie.

Kryteria ekonomiczne:

  • prowadzenie w sposób regularny działalności o charakterze gospodarczym, produkcyjnym lub usługowym,
  • niezależność podmiotów od instytucji publicznych,
  • ponoszenie ryzyka ekonomicznego,
  • stnienie minimalnego płatnego personelu.

Kryteria społeczne:

  • realizacja celów społecznie użytecznych,
  • działalność ekonomiczna nie przynosi głównie zysków, ale miejsca pracy dla osób w trudnej sytuacji życiowej,
  • wspólne działania grupy osób lub społeczności (inicjatywa oddolna),
  • możliwie demokratyczny system zarządzania, pozwalający na włączanie uczestników w podejmowanie decyzji,
  • przedsięwzięcia przynoszące zysk, przeznaczony na cele społeczne (ograniczona dystrybucja zysku).

Kluczową zasadą ekonomii społecznej jest działanie na rzecz ludzi i społeczeństw lokalnych a nie maksymalizacja zysku. Ważna jest misja społeczna a nie tylko cel gospodarczy.

Ekonomia społeczna jest skutecznym narzędziem aktywizacji społeczności lokalnych oraz walki z wykluczeniem społecznym, zwłaszcza dla regionów słabszych ekonomicznie, zagrożonych ubóstwem.

Działalność w sektorze Ekonomii Społecznej daje wiele możliwość jej uczestnikom, wyzwala ich umiejętności, które wykorzystują na rzecz m.in. społeczności lokalnych. Pozwala im na wyrwanie się z marazmu i apatii (tak jest np. w przypadku osób bezrobotnych, niepełnosprawnych, którzy mogą być członkami spółdzielni socjalnych czy przedsiębiorstw społecznych). Ekonomia Społeczna uczy zaradności, operatywności, zaufania wśród jej uczestników oraz zaangażowania dla dobra wspólnego i pomaga rozwijać postawy obywatelskie.

Podmioty Ekonomii Społecznej

Instytucje ekonomii społecznej są podmiotami gospodarczymi i społecznymi działającymi we wszystkich sektorach. Podmioty, takie jak stowarzyszenia, fundacje prowadzące działalność gospodarczą lub odpłatną działalność pożytku publicznego, towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych, tworzące trzeci sektor nazywane są „tradycyjną” ekonomią społeczną. Z kolei dopiero powstające typy podmiotów, takie jak: spółdzielnie socjalne, przedsiębiorstwa społeczne, centra integracji społecznej, zakłady aktywności zawodowej, warsztaty terapii zajęciowej, określane są jako „nowa” ekonomia społeczna.

Mimo zróżnicowania form prawno-organizacyjnych można przyjąć katalog wspólnych cech dla podmiotów ekonomii społecznej:

  • prymat celów indywidualnych i społecznych nad kapitałem,
  • dobrowolne i otwarte członkostwo,
  • demokratyczna kontrola sprawowana przez członków (z wyjątkiem fundacji),
  • połączenie interesów członków, użytkowników i interesu ogólnego,
  • rozwijanie i przyjmowanie wartości solidarności i odpowiedzialności,
  • autonomiczne zarządzanie i niezależność od władz państwowych,
  • podstawowe nadwyżki przeznaczane są na stały rozwój celów i usług dla członków lub wspólnych zadań.

 

Poniżej przedstawiamy definicje najczęściej spotykanych Podmiotów Ekonomii Społecznej:

  • Fundacja – organizacja powołana dla realizacji celów społecznie lub gospodarczo- użytecznych,
  • Stowarzyszenie – dobrowolne, samorządne i trwałe zrzeszenie w celach niezarobkowych, opierające swoją działalność na pracy społecznej członków,
  • Spółdzielnia – dobrowolne zrzeszenie osób, o zmiennym składzie osobowym i zmiennym funduszu udziałowym, które w interesie swoich członków prowadzi wspólną działalność gospodarczą. Spółdzielnia może również prowadzić działalność społeczną i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków i ich środowiska, w szczególności spółdzielnie socjalne,
  • Centrum Integracji Społecznej (CIS) – jednostka organizacyjna utworzona przez jednostkę samorządu terytorialnego lub organizację pozarządową. Celem CIS jest reintegrację społeczno-zawodową osób zagrożonych wykluczeniem społecznym poprzez udział w różnego rodzaju programach edukacyjnych, obejmujących m.in. nabywanie umiejętności zawodowych, przekwalifikowanie, podwyższanie kwalifikacji zawodowych oraz nabywanie innych umiejętności niezbędnych do codziennego życia,
  • Klub Integracji Społecznej (KIS) – jednostka, której celem jest udzielenie pomocy osobom indywidualnym oraz ich rodzinom w odbudowywaniu i podtrzymywaniu umiejętności uczestnictwa w życiu społeczności lokalnej, w powrocie do pełnienia ról społecznych oraz w podniesieniu kwalifikacji zawodowych, jako wartości na rynku pracy,
  • Zakład Aktywności Zawodowej (ZAZ) jako rozwiązanie prawne wprowadzone ustawą z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. ZAZ nie jest samodzielną formą prawną – jest organizacyjnie i finansowo wydzieloną jednostką, która uzyskuje status zakładu aktywności zawodowej,
  • Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych (TUW) ubezpieczające swoich członków na zasadzie wzajemności, przy czym TUW nie jest nastawiony na zysk, a swoim członkom oferuje tanią ochronę ubezpieczeniową w zamian za składki pokrywające jedynie wypłacone świadczenia oraz koszty działalności.
  • Przedsiębiorstwo społeczne – instytucja prowadzącą działalność gospodarczą, która wyznacza sobie cele społeczne i inwestuje wypracowane nadwyżki w działalność lub we wspólnotę, zamiast kierować się potrzebą osiągania maksymalnego zysku na rzecz akcjonariuszy lub właścicieli.

Finansowanie Podmiotów Ekonomii Społecznej

Aktualnie podstawowym problemem związanym z funkcjonowaniem podmiotów ekonomii społecznej w Polsce jest ich finansowanie. Poza ewentualnymi dochodami z działalności odpłatnej potrzebują one innych źródeł finansowania do których można zaliczyć następujące formy wsparcia:

  1. Źródła finansowania projektów nie inwestycyjnych w formie dotacji bezzwrotnych
    • Program Operacyjny Kapitał Ludzki na lata 2007-2013
    • Program Operacyjny Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
    • Fundusz Organizacji Pozarządowych SWISS GRANT (Szwajcarski Mechanizm Finansowy)
  2. Źródła finansowania projektów inwestycyjnych w formie instrumentów bezzwrotnych
    • Program Operacyjny Kapitał Ludzki na lata 2007-2013
      • Działanie 6.2
      • Poddziałanie 7.2.2
      • Poddziałanie 8.1.2
    • Program Rozwoju Obszarów Wiejskich
      • Działanie 312 Tworzenie i rozwój mikroprzedsiębiorstw
  3. Środki państwowe dostępne dla podmiotów ekonomii społecznej
    • Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
      • Telepraca oraz inne elastyczne formy zatrudniania osób niepełnosprawnych
      • Program wyrównywania różnic między regionami
    • Fundusz Pracy
      • Instrumenty rynku pracy
    • Kredyt bankowy lub pożyczka ze specjalnych funduszy
  4. Budżety administracji publicznej jako źródła finansowania podmiotów ekonomii społecznej
    • Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie
    • Umowy na dostawę usług z administracją publiczną tzw. klauzule społeczne
  5. Fundraisingowe źródła finansowania podmiotów ekonomii społecznej
    • 1%
    • Granty
    • Darowizna
    • Sponsoring
    • Działalność odpłatna
    • Zbiórka publiczna

Pożyczki dla PES/NGO

Towarzystwo Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych S.A. jest jedną z dwóch instytucji w Polsce, która specjalizuje się w udzielaniu pożyczek dla podmiotów ekonomii społecznej oraz organizacji pozarządowych. 

Od stycznia 2013 r. TISE S.A. uruchomiło ES fundusz w ramach projektu „Wsparcie inżynierii finansowej na rzecz rozwoju ekonomii społecznej” dofinansowanego z Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Na pomoc finansową dla podmiotów ekonomii społecznej przeznaczono kwotę 30 mln zł. Głównym zadaniem projektu jest wzmocnienie działalności gospodarczych organizacji pozarządowych, spółdzielni socjalnych, a także wzrost ich przychodów lub zatrudnienia. Operatorem środków jest Bank Gospodarstwa Krajowego, zaś pośrednikiem finansowym TISE. Obecnie ES funduszcieszy się dużym zainteresowaniem, w szczególności ze strony spółdzielni socjalnych.

Kto może starać się o pożyczkę?             

  • Spółdzielnie pracy;
  • Spółdzielnie inwalidów i niewidomych;
  • Spółdzielnie socjalne;
  • Organizacje pozarządowe;
  • Kościelne osoby prawne lub jednostki organizacyjne (działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania), jeżeli ich cele statutowe obejmują prowadzenie działalności pożytku publicznego;
  • Spółki akcyjne lub spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub kluby sportowe, będące spółką działającą na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. Nr 127, poz. 857, z późn. zm.2), które nie działają w celu osiągnięcia zysku oraz przeznaczają całość dochodu na realizację celów statutowych oraz nie przeznaczają zysku do podziału między swoich udziałowców, akcjonariuszy i pracowników.

Jakie warunki trzeba spełnić?

  • Prowadzić działalność gospodarczą co najmniej 12 miesięcy (na dzień składania wniosku);
  • Być mikro lub małym przedsiębiorcą czyli zatrudniać od 1 do 50 osób w działalności gospodarczej, przy rocznym obrocie nie przekraczającym 10 milionów EUR i/lub całkowitym bilansie rocznym nie przekraczającym 10 milionów EUR;
  • Nie zalegać w płatnościach zobowiązań podatkowych i z tytułu opłacania składek na zabezpieczenie emerytalne;
  • Przedstawić co najmniej zabezpieczenie w formie weksla in blanco z deklaracją wekslową.

Oferta pożyczki:

  • Pożyczki do 100 tys. zł (do 100% wartości przedsięwzięcia);
  • Maksymalny okres finansowania do 60 miesięcy;
  • Maksymalny okres karencji w spłacie kapitału do 6 miesięcy (wliczony w okres kredytowania);
  • Oprocentowanie pożyczki od 25% do 50% stopy redyskonta weksli (obecnie 0,875% i 1,75%).

Na co?

Na szeroko pojęty rozwój, który pomoże podmiotowi osiągnąć wzrost przychodów z działalności gospodarczej lub wzrost zatrudnienia (w tym na zakup materialnych i niematerialnych środków obrotowych i inwestycyjnych). Cel przedsięwzięcia musi być zgodny z prowadzoną lub przyszłą działalnością gospodarczą PES.

Komu przysługuje niższe oprocentowanie?

Oprocentowanie w wysokości 25% stopy redyskonta weksli (obecnie 0,875% w skali roku) przysługuje:

  • spółdzielniom socjalnym, które w ostatnim rocznym okresie obrachunkowym osiągnęły przychody niższe niż 100 000 zł;
  • podmiotom, w których nie mniej niż 50% pracowników pochodzi z grup: bezdomnych, uzależnionych od alkoholu, narkotyków, chorych psychicznie, zwalnianych z zakładów karnych, uchodźców (w rozumieniu ustawy o zatrudnieniu socjalnym), osoby niepełnosprawne;
  • podmiotom przeznaczającym co najmniej 10% zysku lub nadwyżki bilansowej na działalność pożytku publicznego.

W marcu 2013 r. wypłacona została pierwsza pożyczka w kwocie 100 tys. zł na okres 60 miesięcy. Pożyczkobiorcą jest Fundacja Pomocy Matematykom i Informatykom Niesprawnym Ruchowo. To organizacja pozarządowa, która od 20 lat wspiera osoby niepełnosprawne, szczególnie w zakresie wprowadzania ich na rynek pracy. Obok podstawowej działalności statutowej prowadzi też działalność gospodarczą, którą będzie mogła dalej rozwijać dzięki pozyskanej pożyczce.

KONTAKT:

Wiesław Kurylak – tel. 663 480 523

Więcej informacji na stronie Towarzystwa Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych oraz Ministerstwa Rozowju Regionalnego

Klauzule społeczne - podstawowe informacje

1. Czym są klauzule społeczne i do czego mogą służyć?


Klauzule społeczne stanowią pewnego rodzaju wyjątek od reguły, który jest dopuszczany przez Unię Europejską w prawie zamówień publicznych z powodu ważnych względów społecznych. Biorąc pod uwagę kryteria oceny formalnej oferty złożonej w ramach zamówień publicznych to dotyczą one przede wszystkim jakości i ceny przedmiotu zamówienia. Jednak prawo Unii Europejskiej przewiduje w tym względzie możliwość wprowadzenia przez składającego zamówienie dodatkowych kryteriów społecznych. Kryteria te nie mogą w żaden sposób naruszać swobody wyboru ale muszą być ukierunkowane na ważne potrzeby społeczne.


Klauzule społeczne w znaczący sposób przyczyniają się do:

  • aktywizacji osób zagrożonych wykluczeniem zawodowym i społecznym,
  • wyrównywania szans na rynku pracy,
  • podniesienia umiejętności pracowników a rezultacie ich sytuacji na rynku pracy,
  • wsparcia idei rozwoju przedsiębiorczości społecznej,
  • budowy wizerunku zamawiającego jako podmiotu społecznie wrażliwego.

2. Stosowania klauzul społecznych w polskim prawie zamówień publicznych


W momencie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. nastąpiła konieczność dostosowania przepisów krajowych do porządku prawnego panującego w Unii Europejskiej. Zaistniała wówczas także konieczność dostosowania uregulowań dotyczących zamówień publicznych do norm panujących w UE. W świetle unijnych dyrektyw stosowanie klauzul społecznych nie jest obowiązkowe ale władze naszego kraju zdecydowały się na ich wprowadzenie.


Regulacje dotyczące stosowania klauzul społecznych w prawie unijnym:


31 marca 2004 r. Parlament Europejski oraz Rada wydały dwie ważne dyrektywy w zakresie zamówień publicznych dotyczące stosowania klauzul społecznych:

  • Dyrektywa 2004/18/WE w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi,
  • Dyrektywa 2004/17/WE w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych.

Zapisy dotyczące klauzul społecznych pojawiły się w Polsce dopiero w 2009 r. Pierwszą wprowadzono poprzez nowelizację ustawy o spółdzielniach socjalnych i dotyczyła ona spraw związanych z zatrudnianiem osób wykluczonych z rynku pracy. Drugą zaś wprowadzono poprzez nowelizację ustawy Prawo zamówień publicznych i odnosiła się ona do wykonawców zatrudniających osoby niepełnosprawne.


Regulacje dotyczące stosowania klauzul społecznych w polskim prawie:

  • Ustawa z dnia 7 maja 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw,
  • Ustawa z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Obecnie klauzule społeczne są uregulowane w następujący sposób:


Art. 22, ust. 2 Ustawy Prawo zamówień publicznych jest tzw. klauzulą zastrzeżoną i mówi, że:
„Zamawiający może zastrzec w ogłoszeniu o zamówieniu, że o udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, u których ponad 50 % zatrudnionych pracowników stanowią osoby niepełnosprawne w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub właściwych przepisów państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego”.


Zapis z art. 29 ust. 4 ustawy Prawo zamówień publicznych został po raz pierwszy wprowadzony poprzez nowelizację ustawy o spółdzielniach socjalnych z 2009 r.


Artykuł ten jasno mówi, że: „Zamawiający może określić w opisie przedmiotu zamówienia wymagania związane z realizacją zamówienia, dotyczące:


1) zatrudnienia osób:
a) bezrobotnych lub młodocianych w celu przygotowania zawodowego, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy,
b) niepełnosprawnych, o których mowa w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,
c) innych niż określone w lit. a lub b, o których mowa w przepisach o zatrudnieniu socjalnym lub we właściwych przepisach państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego;
2) utworzenia funduszu szkoleniowego, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w którym wpłaty pracodawców stanowić będą co najmniej czterokrotność najniższej wpłaty określonej w tych przepisach;
3) zwiększenia wpłat pracodawców na rzecz funduszu szkoleniowego, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, do wysokości określonej w pkt. 2.


Zgodnie z art. 36, ust. 2, pkt. 9 ustawy Prawo zamówień publicznych, zamawiający stosując klauzule społeczne z art. 29 musi w specyfikacji istotnych warunków zamówienia dokładnie określić:


a) liczbę osób, o których mowa w art. 29 ust. 4 pkt 1, i okresu wymaganego zatrudnienia tych osób,
b) sposób dokumentowania zatrudnienia osób, o których mowa w art. 29 ust. 4 pkt 1, (…), 
c) uprawnienia zamawiającego w zakresie kontroli spełniania przez wykonawcę wymagań, o których mowa w art. 29 ust. 4, oraz sankcji z tytułu niespełnienia tych wymagań.


Zielone światło dla stosowania klauzul społecznych dało Ministerstwo Rozwoju Regionalnego jako Instytucja Zarządzająca Programem Operacyjnym Kapitał Ludzki, poprzez wprowadzenie w Poddziałaniu 7.2.1 POKL możliwości wyboru podwykonawców z zastosowaniem klauzul społecznych. Także w październiku 2009 r. MRR razem z Urzędem Zamówień Publicznych wydało „Zalecenie Ministra Rozwoju Regionalnego oraz Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych dotyczące stosowania klauzul społecznych w zamówieniach publicznych”.

 

3. Znaczeniu klauzul społecznych – pozytywne oddziaływanie i problemy z ich stosowaniem


Pozytywne oddziaływanie stosowania klauzul społecznych:

  • nadaje zamówieniom publicznym „społecznego charakteru”,
  • pobudzanie procesu zatrudniania osób zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz zawodowym,
  • zachęcanie pracodawców do zachowań pracowniczych za pośrednictwem funduszu szkoleniowego,
  • wsparcie rozwoju sektora przedsiębiorstw społecznych,
  • budowanie pozytywnego wizerunek instytucji stosujących tego typu zamówienia jako podmiotu społecznie wrażliwego,
  • generowanie oszczędności w wydatkowaniu środków publicznych w dłuższej perspektywie czasowej.

Przyczyny nie stosowania klauzul społecznych:

  • brak wiedzy na temat istnienia klauzul społecznych w polskim prawie zamówień publicznych,
  • brak wiedzy i doświadczenia ich stosowania w zamówieniach publicznych,
  • obawa przez konsekwencjami ich zastosowania i późniejszego tłumaczenia się kontroli,
  • brak odpowiedniego wsparcia dla zamawiającego,
  • brak wiedzy o rynku i potencjalnych wykonawcach,
  • obawa przed zwiększeniem kosztów realizacji zamówień publicznych,
  • niewielka liczba przedsiębiorstw społecznych, które mogłyby ubiegać się o zamówienia publiczne.

 

Przydatne źródła informacji:

  • Tomasz Schimanek, Podstawowe informacje o klauzulach społecznych, Warszawa 2012 r.
  • Elżbieta Świętek, Klauzule społeczne w prawie zamówień publicznych, Warszawa 2012 r.

Akty prawne:

  • Ustawa z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych,
  • Ustawa z dnia 7 maja 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach socjalnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw,
  • Dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego oraz Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi,
  • Dyrektywa 2004/17/WE Parlamentu Europejskiego oraz Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych,
  • Zalecenie Ministra Rozwoju Regionalnego oraz Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych dotyczące stosowania klauzul społecznych w zamówieniach publicznych.